Ojcowie kubizmu

Jan Białostocki, znakomity historyk sztuki, tak określał nowy kierunek: „manifestacja zasadnicza dla zerwania z przeszłością i początek nowego języka artystycznego naszego stulecia”. Twórcami kubizmu byli Francuz Georges Braque i Hiszpan Pablo Picasso. Kubizm rozwijał się etapami, dzisiaj wyróżniamy w nim fazy. Jeszcze przed rozpoczęciem pierwszej wojny światowej nowy kierunek stał się popularny wśród artystów we Francji i poza jej granicami. Pablo Picasso w 1904 roku tworzył we Francji, w Paryżu. Jego pracownia mieściła się w drewnianej szopie w dzielnicy Montmartre. W tym obrosłym legendą miejscu powstał obraz, który dziś wyznacza datę początku kierunku artystycznego znanego jako kubizm. W 1907 roku namalowane zostały Panny z Avignon. Dla wielu młodych malarzy inspiracją były obrazy Paula Cézanne'a i Paula Gauguina. Byli przykładem odkrywania na nowo możliwości rozwiązań przestrzennych i przedstawienia przedmiotu. Zwracano uwagę ku sztuce ludów Afryki i Oceanii. Przełomowe płótno Picassa, czyli Panny z Avinion początkowo miały przedstawiać prostytutki uwodzące klientów w domu publicznym w Barcelonie. Lecz powstało obecne dzieło tak dalece odbiegające od kształtów rzeczywistości, że przyjaciele malarza uważali, iż oszalał. Picasso, analizując przez dwa lata to, co stworzył, rozszyfrowywał swoje dzieło. Na losach kubizmu zaważył moment, kiedy poeta i krytyk sztuki Guillaume Apollinaire wprowadził młodego Georges'a Braque'a do pracowni Hiszpana. Namalował on wielki akt, w którym widać było nowe rozwiązania w malarstwie. Francuski artysta był synem malarza-dekoratora, co miało znaczny wpływ na twórczość. Braque, aby doskonalić swoje umiejętności przybył do Paryża, miał po ojcu przejąć przedsiębiorstwo. Uczył się przygotowywania gruntu, mieszania farb czy wykonywania tapet. Zafascynowany malarstwem Cézanne'a często wyjeżdzał do miejscowości Estaque, z która związany był jego idol. Tam poznawał, co znaczą słowa Cézanne’a: „trzeba ujmować naturę poprzez walce, kule, stożki”. Kiedy wiosną 1908 roku na wystawie galerii Daniela Henriego Kahnweilera publiczność miała okazję zobaczyć prace, jeden z krytyków widzący obrazy, po raz pierwszy użył słowa cubes, od którego powstała nazwa nurtu. Braque kontynuował swoje poszukiwania. Skupiał uwagę w przedmiotach tak, jakby były w zasięgu ręki. Malował kolejne wersje martwych natur z instrumentami. Kierowany „pragnieniem dotykania rzeczy, a nie tylko oglądaniem”. Także Picasso w 1909 roku, kończąc pierwszy okres kubizmu, dziś nazwany prekubizmem, wnikliwie badał relacje postrzeganych przedmiotów. W swoich martwych naturach, aktach czy portretach dochodził do zbliżonych spostrzeżeń, co Braque. Sprowadzali formy do prostych brył geometrycznych, pokazywali rzeczy przy zmiennym kierunku i kącie patrzenia. Kolejna faza kubizmu, nazwana analityczną, powstała, gdy Picasso i Braque wspólnie wynajęli pracownię na Boulevard de Clichy. Stało się to w 1909 i trwało do 1912 roku. Artyści wnikliwie obserwowali zacierające się granice pomiędzy przedmiotem, a przestrzenią w malowanych portretach czy martwych naturach. Gubiły się kontury, a rzeczy ukazywane były jednocześnie w rożnych punktach widzenia. Obrazy wypełniają rytmiczne płaszczyzny, gdzie barwy są monochromatyczne. Od widza wymagany jest wysiłek intelektualny i wyobraźnia, aby poszczególne elementy układanki połączyć w całość. W 1911 roku Braque namalował obraz pt. Portugalczyk. Po raz pierwszy pojawiły się malowane przez szablon, starannie dorysowane litery. Dał on początek nowemu kierunku i nową fazę kubizmu nazwaną syntetyczną. Obrazy powstałe w tym okresie ukazywały przedmioty w sposób uproszczony. Uwagę artysty zaprzątała przede wszystkim konstrukcja obrazu, dbanie o dekoracyjność różnorodnych powierzchni, jak również stała się ważna barwa. Braque, a później i Picasso wprowadzili do malarstwa litery szablonowe, imitacje boazerii czy tapet. Artyści sięgali po kolorowy papier, kawałki gazet, karty do gry. Picasso poszedł jeszcze dalej, dodając kawałki drewna, modelując w kartonie, a później przyklepując je na obraz. Artystów rozdzieliła wojna w 1914 i nie spotkali się już nigdy. Braque został cieżko ranny na froncie i powrócił do malowania dopiero w 1917 roku. Picasso nieustannie poszukiwał, podlegając wiecznym przemianom. Autor: Norbert Gajda Foto: Wiki Art